Một Đại Dương.
20 nghìn hòn đảo.
Một phần tư Thế giới Nước.
NAM THÁI BÌNH DƯƠNG
Bề ngoài, Nam Thái Bình Dương vẫn là một đại dương khỏe mạnh.
Một điểm tựa cho cuộc sống chúng ta.
Hơn 60% trữ lượng cá đánh bắt trên thế giới là từ Thái Bình Dương.
Nhưng... như tất cả những đại dương khác,
việc bảo tồn hầu như là con số không,
bởi vậy, sự khỏe mạnh có lẽ cũng không còn tồn tại lâu.
Vậy đã có những động thái gì nhằm bảo tồn nguồn tài nguyên quý giá này?
Và tương lai sẽ nhận được những gì từ thiên đường mong manh này?
THIÊN ĐƯỜNG MONG MANH
Với Nam Thái Bình Dương, đây là thời khắc quan trọng.
Nó đang biến đổi theo những cách thức, mà, nếu không được kiểm soát,
sẽ có thể trở thành thảm họa toàn cầu.
Vài sinh vật trong lòng đại dương đã từng trải qua khủng hoảng.
Cá voi lưng gù đã bị săn bắt không ngừng trong suốt thế kỷ qua
đến nỗi số lượng cá thể giảm đến 90%.
Nhưng gần đây, loài sinh vật đã hồi sinh
từ con số 5.000 lên 60.000 cá thể.
Mỡ cá voi sẽ không bị chưng cất lấy dầu nữa.
Ngày nay, những con cá voi được chào đón bởi những con thuyền không trang bị súng phóng lao,
mà chứa đầy du khách.
Vùng biển đảo Tonga là một trong số ít những nơi trên thế giới
mà việc giáp mặt với loài thú khổng lồ này là hợp pháp.
Một số quả quyết rằng, việc nhìn vào đôi mắt cá voi
thực sự là một kinh nghiệm để đời.
Vào thập niên 70, một chiến dịch nhằm "Giải cứu Cá voi"
là đề tài hàng đầu trên khắp thế giới,
và đã dẫn đến một hiệp ước vô tiền khoáng hậu
nhằm bảo vệ những đàn cá voi còn sót lại.
Điều đó chứng tỏ, sức ép toàn cầu có thể cứu vớt những sinh vật trên đà tuyệt chủng.
Vậy đâu là những nguy cơ hiện tại với đời sống hoang dã nơi đây?
Khí hậu Trái đất đang dần ấm lên không còn là điều bí mật.
Và những vùng đảo thấp của Nam Thái Bình Dương đang đứng trước cuộc chiến,
bởi sự ấm lên toàn cầu khiến mực nước biển dâng cao.
Quốc đảo Tuvalu trên Thái Bình Dương,
không có nơi nào tại đây cao hơn nước biển 5 mét.
Có 12.000 cư dân trên 9 đảo san hô vòng và đảo đá bồi của Tuvalu.
Đóng góp của họ vào sự nóng lên toàn cầu thật nhỏ,
trong khi lại phải chịu sức ảnh hưởng quá lớn.
Tường chắn sóng là cách phòng vệ duy nhất ở đây,
nhưng xây những bức tường cao hơn chỉ thêm vô ích.
Vào thời kì thủy triều mùa xuân,
nước biển chỉ tạo bong bóng trên sân nhà.
Năm 2006, cư dân trên đảo chứng kiến đợt triều cường lớn nhất từng xảy ra.
Những hòn đảo này sẽ sớm trở nên hoang vắng.
Nước biển sẽ làm nhiễm mặn đất và nước ngọt.
Cuối cùng, hòn đảo có thể phải được sơ tán.
Đây sẽ là điều chưa từng xảy ra...
khi cả một quốc gia phải tái định cư.
Đại dương đang đe dọa chính những hòn đảo của nó,
nhờ vào sự nóng lên của Trái đất.
Tuy vậy, Thái Bình Dương vẫn đóng vai trò to lớn
trong việc kìm hãm sự biến đổi khí hậu.
Cho đến nay, đại dương đã hấp thụ khoảng một nửa lượng khí CO²
được thải vào không khí từ các ngành công nghiệp,
giảm thiểu một cách đáng kể hiệu ứng nhà kính.
Nhưng còn đó một cái bẫy...
Với loài cá, lượng CO² tăng thêm trong nước
có thể tạo nên tác dụng phụ không mong muốn.
Toàn bộ cuộc sống trên đại dương phụ thuộc những sinh vật nhỏ bé nhất,
những sinh vật phù du trôi nổi theo dòng nước.
Một trong những loài đẹp nhất là sên biển,
loại sên nhỏ, sử dụng đôi chân to bản
để di chuyển trong làn nước.
Sên biển là nguồn thức ăn rất quan trọng cho nhiều động vật biển
nó được gán cho cái tên "món khoai tây chiên của biển cả".
Nhưng chúng có thể bị đe dọa bởi sự gia tăng khí thải CO².
CO² phân hủy dần dần tăng tính axit trong nước,
khiến việc nuôi lớp vỏ canxi của sên biển trở nên khó khăn hơn.
Sự biến mất của món "khoai tây chiên" này
sẽ giáng một đòn mạnh trực tiếp đến chuỗi thức ăn.
Và với hàng tỉ người trên thế giới
cần có cá để cung cấp protein,
thật là một tin buồn nếu lượng cá sụt giảm.
Dĩ nhiên, sẽ không phải lo âu
khi khí thải gây hiệu ứng nhà kính nằm trong tầm kiểm soát.
Hoặc ở đây?
Cho dù việc đốt cháy nhiên liệu hóa thạch
thường được xem là hiểm họa môi trường lớn nhất.
Trên Thái Bình Dương này, có những mối bận tâm còn đau đầu hơn.
Loài cá có thể sẽ biến mất
rất lâu trước khi sự thay đổi khí hậu kịp tác động.
Một nhóm tiên phong những nhà sinh thái học, gần đây đã dự đoán
chỉ trong 40 năm tới, hải sản sẽ xóa sổ khỏi thực đơn.
Vấn đề nằm chủ yếu ở khâu đánh bắt.
Ở Fiji, cư dân đảo Moturiki đang đánh bắt cá cho bữa tối.
Sử dụng cách đánh bắt truyền thống gọi là lùa cá,
họ chung tay làm lũ cá hoảng sợ rời khỏi hốc đá
và vào trong một bãi quây ngày càng hẹp dần.
Hàng năm, dọc bờ biển đảo Nam Thái Bình Dương,
những ngư dân đánh bắt khoảng 80.000 tấn cá.
Trong quá khứ, có vô vàn cá trên đại dương
nhưng gần đây, năng suất đánh bắt đang giảm sút.
Tại sao lại như vậy?
Có thể bởi những dụng cụ đánh bắt năng suất cao,
như lưới bằng nylon hiện đại, tăng chóng mặt với số dân cư trên các đảo,
điều này dẫn đến sự khai thác tràn lan.
Nhưng việc đánh bắt quá nhiều cá
không là nguyên nhân chính dẫn đến số lượng cá ít ỏi hiện tại.
Loại cá dọc bờ biển Thái Bình Dương cư trú và sinh sản trong môi trường mong manh nhất,
những dải san hô.
Nhưng rất nhiều rặng san hô đã bị hư hại, tàn phá bởi tàu thuyền
thậm chí cả mìn đánh bắt cá.
Những rặng san hô chết dần hết cá cư ngụ.
Có thể vì vậy mà ngư dân đang ngày càng nhàn rỗi.
Ở Fiji, các nhà sinh vật học đang làm việc với họ
để mang loài cá trở lại bằng cách tái cấu trúc các dải san hô.
Đây là công việc ươm san hô.
Nhưng với san hô tự nhiên đã thải loại,
những giống con này có nguồn gốc từ đâu?
Những người trồng giám sát vỉa san hô,
xem xét những nhánh cần được chăm sóc.
Trên một khu vực rộng như vậy, san hô rốt cuộc vẫn kết chùm với nhau.
Nếu quá chật chội, cuối cùng chúng sẽ chết,
nên người trồng bứng gốc chúng, tạo không gian cho những nhánh khác,
và trồng những gốc đã bứng ở vị trí mới.
Mỗi chùm lớn được tách thành 12 hoặc nhiều hơn các nhánh
và mỗi nhánh được gắn vào một cái đĩa.
Mỗi người trồng đều nhận thức rằng, sự tăng trưởng mạnh mẽ cần đến ánh sáng mặt trời,
rất nhiều dưỡng chất và nhiệt độ thích hợp.
Nên nhà làm vườn này chỉ việc chọn một nơi đắc địa.
Trong 6 tháng, san hô phát triển thành nhiều nhánh.
Chúng lan sang cả những kệ trồng lân cận
và sau một hoặc hai năm nuôi trồng, san hô đã sẵn sàng để thu hoạch.
Những chùm san hô lại được phân tách.
Trong khoảng thời gian hai năm, một nhánh san hô
có thể nhân lên 50 nhánh hoặc hơn.
Một số sẽ lại được cấy trở lại lên đĩa,
trong khi số khác được đưa trở lại rặng cũ.
Nếu được tái tạo, việc trồng san hô sẽ giúp
bảo tồn những dải san hô dọc khắp Thái Bình Dương.
Nhưng thành công lớn nhất
chính là việc gieo vào suy nghĩ của ngư dân địa phương những hạt giống bảo tồn.
Ngày lại ngày, việc cắt ghép sẽ gắn chặt san hô vào các vỉa,
trong khi những vỉa đã trồng trở lại từ một năm trước
cũng đã bắt đầu ra hoa.
Trong vài năm tới, khu vực này sẽ ngập tràn cá.
Bởi vậy hi vọng cho ngành đánh bắt lại ấm lên với những người mưu sinh bằng nghề.
Ngoài khơi xa, lại là một câu chuyện khác.
Không hề có sự bảo vệ,
bởi vậy đây là nơi mà hầu hết cá đang bị khai thác.
Trông như cá chép, nhưng đây là những đàn cá ngừ,
mỗi con khỏe mạnh nặng 2 cân hoặc hơn.
Có 4 loài khác nhau đang được khai thác trên Thái Bình Dương.
Đây là những con cá ngừ con,
lẫn với cá ngừ vây vàng.
Nhưng con thuyền này đang không thả lưới.
Cách đánh bắt cổ truyền với cần và dây câu
giờ đây đang được tiến hành trên quy mô công nghiệp.
Hệ thống phun hơi xóa bóng dáng con tàu từ dưới nước,
bắt chước tiếng ồn và chấn động của đàn cá mòi khi bị tấn công.
Trong khi những con cá mòi sống được rải xung quanh tàu
nhằm thu hút đàn cá ngừ.
Có cảm tưởng họ dành quá nhiều công sức cho quá ít cá,
nhưng kĩ thuật câu tay này tỏ ra cực kì hiệu quả.
Xuất khẩu thủy sản là ngành công nghiệp lớn hiện nay tại vùng biển nhiệt đới này,
chỉ tính riêng cá ngừ đã gấp 30 lần
so với lượng cá đánh bắt bởi ngư dân.
Liệu ngành công nghiệp cá có thể duy trì lâu dài?
Cá ngừ con là loài bé nhất,
và phong phú nhất trên Thái Bình Dương cho đến nay.
Chúng trưởng thành trong vòng chưa đến một năm
và đẻ trứng nhiều lần trong mùa sinh sản.
Chúng có vẻ là những mẻ cá hoàn hảo,
bởi không ngừng gia tăng về số lượng.
Tuy vậy, sư sinh tồn giữa đại dương không đơn thuần như thế.
Từ nền đánh bắt hiện đại,
một số sinh vật nổi tiếng nhất đang phải gặp nhiều rắc rối.
Hàng triệu năm nay, cá mập là ông chủ của đại dương.
Chúng kiểm soát số lượng các loài cá khác,
và vì vậy đóng vai trò chủ chốt
trong việc giữ cho hệ sinh thái dưới nước khỏe mạnh và đa dạng.
Ở đảo Polynesia thuộc Pháp, những con cá mập vây xám quần tụ.
Trong khi cá mập đầu búa tuần tra từng bầy trên đảo Galápagos,
có rất ít điểm nóng nơi cá mập hội tụ với số lượng lớn.
Nhưng những người thợ lặn cho rằng, đó chỉ là một phần nhỏ
của số lượng cá mập mà họ từng được chứng kiến.
Nhiều loài di trú trên đại dương,
di chuyển hàng trăm dặm để kiếm mồi,
như loài cá mập bụng trắng.
Ngạc nhiên thay, đây đã từng là những sinh vật lớn
với số lượng phong phú nhất trên hành tinh.
Nhưng chúng trở thành con mồi cho móc và lưới câu của ngư phủ.
Những khảo sát cho thấy số lượng cá mập bụng trắng đã giảm
với con số khủng khiếp 99%.
Nó giống như sự biến mất của loài bò Bizon vùng Đồng Bằng Lớn Châu Mỹ,
tuy vậy, mọi thứ mới chỉ diễn ra trong 50 năm qua,
và hầu như chẳng ai buồn lưu tâm.
Thật khó tin, các đại dương đã mất đi hơn 90%
những loài cá ăn thịt lớn, kể từ công cuộc công nghiệp hóa ngành đánh bắt.
Cá mập hổ vẫn xuất hiện trên vùng biển Hawaii,
chúng đến đây bởi một loài di cư khác.
Loài hải âu lớn chân đen này đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng,
nhưng không phải vì cá mập.
Hàng ngàn con chim trưởng thành bị khai thác hàng năm.
Trên thực tế, 19 trong số 22 loài hải âu chân đen
đang bị đe dọa hoặc trên đà tuyệt chủng,
điều này chủ yếu do ngành đánh bắt.
Loài Antipodean, hay hải âu di cư
được tìm thấy quanh vùng biển New Zealand,
mái nhà của hầu hết những nhóm hải âu đa dạng trên thế giới.
Đây cũng là mảnh đất màu mỡ của ngành đánh bắt.
Những con chim biết nơi nào có ngư dân,
ở đó chúng sẽ có một bữa trưa miễn phí.
Vậy rắc rối đến với chúng như thế nào?
Với sải cánh hơn 3 mét, một con hải âu có thể bay liên tục
hàng ngàn dặm trên đại dương để tìm kiếm thức ăn.
Bởi chúng có thể không nhận được gì trong nhiều ngày,
nên kén cá chọn canh là điều xa xỉ.
Mọi thứ gần mặt nước đều chịu những cú táp.
Thật không may, không phải bất cứ thứ gì được ném ra khỏi thuyền
đều đánh chén được.
Ngoài khơi, một con tàu lớn đang thiết lập hệ thống lưới.
Đây là những mảnh lưới đặc biệt, có chức năng kìm hãm
sự giảm sút lượng chim hải âu.
Người ngư dân chăng một đường lưới dài 30 dặm
vắt ngang bề mặt đại dương,
cứ vài mét, họ nối vào đường lưới thứ hai
với một cái móc, mồi bằng cá hoặc mực nhồi.
Mỗi đêm, đường dây này treo được 1000 móc câu,
và đây chỉ là một trong rất nhiều đường dây liên kết trên biển,
một vài trong số chúng lên đến 100 dặm.
Nhưng ngư dân này ý thức rõ nguy cơ với chim hải âu,
và để tránh cho chúng không nuốt những móc câu này,
anh ta đã áp dụng phương pháp đánh bắt thân thiện với loài chim.
Đó là lí do phải chăng dây ban đêm, khi hải âu đã chìm vào giấc ngủ.
Người ngư dân dàn lưới theo hình xuyến.
Những dải phát quang đơn giản này lại rất hiệu quả
trong việc xua đuổi chim hải âu tránh xa các móc câu.
Anh ta cũng làm tan đá ướp lạnh cho mồi trước khi móc,
chúng sẽ trở nên mất màu rất nhanh.
Và những con chim hầu như không nhìn thấy mồi nữa.
Những chiếc móc câu sẽ được dành cho mục tiêu chính: cá ngừ mắt to.
Đây là loài cá đầy sinh lực, có thể nặng đến hơn 100 cân.
Trông chúng thật hung hăng, nhưng cách nhanh nhất để giết chúng
là sử dụng súng.
Tương lai của loài hải âu vẫn được đặt trong thế cân bằng.
Một điều luật có lợi cho loài chim ở New Zealand với nội dung
các dàn lưới dài cần triển khai theo cách thức thân thiện với loài chim.
Nhưng hải âu lại là những kẻ lữ hành lang bạt,
vì vậy, chúng vẫn gặp nhiều nguy cơ trên vùng Nam Thái Bình Dương.
Chỉ khi toàn bộ hệ thống dàn lưới đánh bắt tuân thủ phương pháp này,
thì câu chuyện của chim hải âu,
cũng như của cá voi, mới trở thành kết cục có hậu.
Việc giải cứu loài cá mập lại không suôn sẻ như vậy.
Chúng không chỉ bị đánh bắt bất thình lình,
bộ vây của chúng rất có giá,
nhờ có món súp vây cá mập hương vị phương đông.
Hơn 70 triệu con cá mập bị giết mỗi năm,
rất nhiều tại Nam Thái Bình Dương, nơi khai thác vây cá là ngoài vòng pháp luật
và chưa có nguồn luật điều chỉnh.
Một con cá mập mắt lồi,
loài cá hầu như không bao giờ thấy trong đời sống hoang dã.
Khai thác vây cá rất lãng phí và là hành động độc ác,
và về căn bản sẽ phá hủy sự cân bằng trên đại dương,
gây những tai biến khủng khiếp cho đời sống trên biển.
Vậy, loài cá mập sẽ được giải cứu bằng cách nào?
Ở Beqa Lagoon, đảo quốc Fiji, người dân địa phương đang chứng tỏ rằng
loài cá mập đang sống giá trị hơn nhiều so với khi đã chết.
Khách du lịch sẽ chi nhiều tiền để được chạm trán với những sinh vật sống.
Đây là dải đá ngầm thuộc sở hữu chung,
một phần doanh thu thuộc về những cư dân trong làng,
một động lực lớn để không sát hại cá mập: Sức lôi cuốn chủ yếu.
Người Fiji từ lâu đã có mối liên hệ với cá mập.
Tổ tiên xa xưa tôn thờ một vị thần cá mập
được tin là giúp họ tránh mọi hiểm nguy.
Họ sẽ cho cá mập ăn, không sát hại chúng
và những thợ lặn này tiếp nối truyền thống đó.
Đầu tiên phải kể đến cá nhám màu hung.
Nhưng đây là loài ăn xác thối.
Những con cá là loài ăn thịt lớn mà du khách muốn xem.
Cá mập bò.
Có thể phát triển dài 3.5 mét,
đây là một trong những loài ăn thịt lớn nhất đại dương,
Khét tiếng hung bạo.
Người mớm thức ăn chính cho cá
đến từ một ngôi làng thờ vị thần cá mập.
Nên anh ta không lấy gì làm sợ hãi.
Một tô súp vây cá mập có thể ngốn hơn 100 đô la,
nhưng ở đây, du khách bỏ ra chừng đấy tiền để ngắm cá mập sống,
và những cuộc lặn diễn ra vài lần trong tuần.
Để bảo vệ cá mập, bãi đá đã cho ra tuyên bố bảo tồn sinh vật biển...
với những điều khoản bổ sung nhằm bảo vệ cả những loài cá khác.
Trước khi tuyên bố có hiệu lực, dải đá ngầm đã hết sạch cá.
Ngay cả loài cá sòng cỏ cỡ lớn cũng hiếm gặp.
Hôm nay, những thợ lặn gặp một điều thú vị đặc biệt.
Một con cá mập hổ dài 5 mét.
Trưởng nhóm thợ lặn đặt cho nó cái tên "Kẻ lạ mặt".
Con cá xuất hiện mỗi tháng 1 lần.
Nó có vẻ tò mò, nhưng không hung hãn.
Buổi biểu diễn kết thúc.
Những thợ lặn có một ngày tuyệt vời, và cư dân địa phương cũng được lợi.
Với quá nhiều cá, một số loài đã tràn sang khu vực biển nằm ngoài quy định bảo tồn
nơi mà ngư dân đang đánh bắt ngày càng nhiều hơn
so với trước khi quy định được thiết lập.
Quy định bảo tồn sinh vật biển là thực sự có hiệu quả.
Vậy tại sao không nhân rộng chúng ra?
Thực tế là, việc bảo tồn sinh vật biển đi sau hàng thập kỉ so với đời sống hoang dã trên cạn.
Hãy xem xét nhóm đảo ở New Zealand.
Phía trên quang cảnh nông thôn là khu vực hoang dã, nơi đời sống tự nhiên sinh sôi.
Hơn ¼ lãnh thổ đất nước được xếp riêng
vào công viên quốc gia và các khu bảo tồn.
Trái lại, chưa đến 1% hải phận Nam Thái Bình Dương được bảo vệ.
Thay vào đó, nó được chia thành từng khu vực đánh bắt.
Mỗi đảo quốc sở hữu từng khu vực xa 200 dặm ngoài khơi.
Bên ngoài những khu hải phận này là vùng biển "sóng lớn".
Được bao bọc bởi lãnh hải các quốc gia,
những khu vực biển này tại Tây Thái Bình Dương
trải dài nửa triệu dặm vuông.
Những đảo quốc xung quanh mong muốn các "túi nước" này
trở thành khu bảo tồn biển,
những nơi trú ẩn an toàn cho loài cá di cư sinh sản.
Ý tưởng trên được phát triển bởi tổ chức Hòa Bình Xanh.
Tổ chức này nổi lên trong chiến dịch "Cứu sống loài cá voi".
Hiện nay họ đang đáp lại những mối quan tâm
về tương lai của các loài cá trên đại dương này.
Những khu vực "túi biển" đang khảo sát hiện nay
đã từng là nơi khai thác cá tự do.
Dù hiện tại đã được hiệp ước quốc tế quy định luật,
song chúng lại ít khi được kiểm soát,
bởi vậy Hòa Bình Xanh đã tự mình thực hiện vai trò giám sát.
Đây là Esperanza.
Con tàu lớn nhất của tổ chức.
Đội thủy thủ đang rà soát từng hoạt động đánh bắt
nhưng đây là khu vực quá rộng.
Sau hai tuần trên biển, những đốm sáng Ra Đa cho thấy
một tàu đánh cá đang ở gần đấy.
Greenpeace muốn khám phá xem
con tàu đến từ đâu, và nó định đánh bắt gì?
Họ triển khai đội tàu phao.
Tuy Greenpeace tự ghi lại các hoạt động của họ,
chúng tôi đặt thêm camera để đảm bảo sự nhìn nhận công bằng các sự kiện.
Bởi đây là lãnh hải quốc tế, nên quốc gia nào cũng được khai thác hợp pháp,
rất nhiều nước, bao gồm Hoa Kì
Liên minh Châu Âu, Nhật Bản, và các nước Đông Á khác.
Đây là một tàu chợ lớn từ Đài Loan.
Đài Loan có đội tàu hùng hậu, với rất nhiều tàu khai thác
hầu như chuyên biệt trên lãnh hải quốc tế.
Cuộc gặp gỡ có vẻ hoàn toàn thân thiện.
Ngư dân ít khi được khách viếng thăm trên vùng biển sóng lớn,
những người này không biết được họ cần phải giấu cái gì.
Greenpeace yêu cầu được xem xét kĩ nguồn hải sản đã đánh bắt
và các ngư dân chấp thuận.
Trong khoang lạnh, họ phát hiện ra vài tá cá mập đông lạnh
nhưng những bộ phận có giá đã được lưu ở một nơi khác.
Vây cá mập, các anh làm gì..?
- Các anh bán chúng ở Đài Loan luôn à? - Không, không.
Trong một khoang lạnh khác là hàng túi vây cá mập.
Những chiếc vây của hàng trăm con cá.
Bằng cách lập hồ sơ những đợt đánh bắt này, Greenpeace hy vọng sẽ nhấn mạnh việc
sự cần thiết phải tuyên bố vùng "túi biển" này là khu bảo tồn,
và để hỗ trợ các hoạt động bảo vệ của cư dân trên các đảo.
Điều này sẽ giúp bảo tồn tất cả các nguồn sinh vật biển,
đặc biệt là loài cá ngừ giá trị.
Cá ngừ là loài ăn thịt.
Chúng dồn cá nhỏ lên mặt nước, nơi từng con một sẽ bị ăn thịt dễ dàng.
Cá ngừ có tốc độ cao, như loài báo Gê-pa của đại dương.
Đồng thời cũng như linh dương, chúng tập hợp thành từng bầy hàng ngàn con
tạo nên những cuộc di cư hoành tráng xuyên đại dương tìm mồi.
Nếu loài cá này sống trên cạn,
chúng sẽ nổi tiếng với việc tạo ra những bối cảnh hoang dã kiệt tác.
Thay vì vậy, chúng nổi tiếng hơn khi bị nhồi vào bánh sanwich.
Trên một đại dương không có lấy một khu bảo tồn biển, loài cá di trú không có nơi ẩn náu.
Dài đến 2km và sâu 200 mét
những tấm lưới đắt tiền được dựng bao vây cá ngừ.
Một ngư dân kiểm tra dàn lưới, khí thở được dẫn qua một ống
kéo từ trên tàu xuống.
Không chỉ cá ngừ bị tóm bởi dàn lưới này.
Một con đồi mồi đã chọn sai địa điểm và thời điểm.
Nó chỉ có thể giữ hơi thở trong vài phút
mà đường lên mặt nước ngày càng mù mịt.
Nó bắt đầu hoảng loạn.
Những ngư dân rất mê tín với loài rùa.
Một con rùa lên thuyền
là điều tối kỵ.
Hôm nay nó thực sự may mắn.
Ngày càng có nhiều tàu đánh bắt đổ xô
đến Nam Thái Bình Dương mỗi năm, đây là một trong những đại dương cuối cùng
còn duy trì số lượng cá khỏe mạnh.
Nhưng liệu còn được bao lâu?
Ngành khai thác hiện nay được vận hành với công nghệ cao, với hệ thống Radar dò tìm
những đàn chim từ xa, nhằm định vị luồng cá dưới mặt nước.
Dàn lưới được triển khai bao quanh đàn cá.
Một cuộc đua với thời gian, bởi cá có thể biến mất bất cứ khi nào.
Khi vòng vây siết chặt, những viên màu nhuộm được thả xuống nước.
Thuốc nhuộm cùng với tàu vận tốc lớn bên trên,
ngăn không cho cá ngừ xông vào những lỗ hổng
trên thành lưới.
Khi dàn lưới vây chặt,
dây thừng bện chạy dọc bên dưới tấm lưới được siết chặt.
Tấm lưới trở thành cái túi, hay "lưới hồ lô", và đàn cá mắc bẫy.
150 tấn cá trong chỉ một mẻ lưới.
Trước đây, một tàu đánh cá phải mất cả năm mới đánh bắt được lượng cá như vậy.
Đây hầu hết là cá ngừ vây vàng, và một ít cá ngừ nhỏ.
Bởi cá ngừ vây vàng có chu kì sinh sản chậm hơn,
nên rất nhiều con bị đánh bắt trước khi chúng đến tuổi sinh sản.
Điều này khiến chúng dễ dàng cạn kiệt khi bị đánh bắt quá mức.
Khai thác cá ngừ trở thành một ngành công nghiệp đáng giá 8 tỉ USD.
Và hơn 4 triệu tấn cá bị khai thác trong năm ngoái,
con số tăng gấp 4 lần qua nhiều thập kỉ.
Gần 2/3 lượng đánh bắt là từ Thái Bình Dương.
Ở Đại Tây Dương, đánh bắt cá ngừ đã giảm sút kể từ năm 1990.
Giờ đây, sự sụt giảm tương tự dành cho đại dương lớn nhất.
Cá ngừ cần được bơi liên tục
để giữ cho nước thông qua mang, nếu không, chúng sẽ không thể hô hấp.
Những ngư dân lại muốn lôi chúng lên mặt nước nhanh nhất có thể.
Khi bị thiếu Ô-xy, lượng axit lactic tăng lên trong cơ bắp
khiến chất lượng thịt của cá suy giảm.
Cá được vớt lên tàu, mỗi mẻ chừng 1 đến 2 tấn.
Những con cá cuối cùng trong đàn
gồm 7.000 cá ngừ vây vàng và cá ngừ con bị kéo giật khỏi mặt nước.
Với kĩ năng đánh bắt vô cùng hiệu quả,
và với ngày càng nhiều tàu đánh bắt giăng khắp Thái Bình Dương,
những nhà sinh vật học đang thực sự quan ngại rằng
ngay cả cá ngừ con cũng bắt đầu giảm sút.
Chiếc tàu này không phải là những người mới tới.
Treo cờ Papua New Guinea, con tàu đánh bắt trong hải phận quốc gia.
Nên nó phù hợp với những giới hạn và điều luật
trong những khu vực nghiêm ngặt nhất Thái Bình Dương,
được đặt ra để duy trì việc khai thác cá ngừ.
Nhưng ngư dân New Guinea đang lo âu về số lượng gia tăng
của các tàu nước ngoài đến khai thác cá ngừ tại đây.
Đây là quốc gia đầu tiên đề xuất rằng
khu vực túi biển nằm ngoài hải phận quốc gia
cần trở thành các khu bảo tồn biển, như chủ trương hiện nay của Hòa Bình Xanh.
Sau khi kĩ thuật viên camera rời tàu Esperanza,
tổ chức này tiếp tục hành trình,
và ghi lại những hình ảnh về tàu khai thác bằng dàn lưới lớn nhất thế giới,
với khả năng khai thác gấp 4 lần tàu từ New Guinea.
Một con tàu Tây Ban Nha khai thác cá ngừ tại đây,
để nhập về các siêu thị tại Châu Âu.
Sự xuất hiện tàu lớn như vậy,
từ những nước hiện tại đã cạn kiệt nguồn cá ngừ,
đã khiến những người điều hành đội tàu khai thác địa phương nổi giận,
kèm theo đó là những hành động chứng thực.
Một số nhà sinh vật học đã cảnh báo rằng, số lượng cá ngừ tại Thái Bình Dương...
sẽ sụt giảm nghiêm trọng trong 5 năm tới, nếu như không có những động thái cấp bách.
Có thể đã đến lúc suy nghĩ lại về cách thức đánh bắt.
Những người câu cá bằng cần và dây câu là cư dân đảo Solomon,
việc đánh bắt thuộc ngành khai thác của địa phương.
Họ nhằm đến một số loài nhất định, với những cá thể trưởng thành.
Hầu như không có tình trạng bắt nhầm, hay bắt cả hải âu và cá mập.
Và họ có thể chọn lựa, gỡ những con trên đà trưởng thành khỏi móc câu
để chúng tiếp tục phát triển và sinh sản.
Bởi không thể câu đến những con cuối cùng của đàn cá,
một số được dành lại cho một cuộc chiến đấu vào một ngày khác.
Và bởi vì không con nào giãy giụa hàng giờ trong lưới,
thịt của chúng có chất lượng rất cao.
Ngư dân có thể không đánh được nhiều cá như tàu trang bị lưới dàn,
nhưng đó chính là điểm mấu chốt.
Việc đánh bắt có được duy trì hay không
phụ thuộc số lượng khai thác, lượng cá được thả để tiếp tục sinh sản
và những loài ngẫu nhiên bị đánh bắt khác.
Nhưng những ngư dân này có thể đã tìm ra cách thức đúng đắn.
Hội Đồng Quản Lý Biển đã tiếp cận từ phương diện ảnh hưởng môi trường
của ngành đánh bắt trên thế giới, và tin rằng,
cách khai thác bằng cần và dây câu có nhiều khả năng
sẽ được phê chuẩn là cách khai thác chính quy bền vững.
Vậy nên, giờ tới lượt chúng ta, những "nhà tiêu hóa".
Có thể sẽ tốn thêm vài đồng
để mua một hộp cá ngừ đóng nhãn "khai thác bền vững",
nhưng đồng thời, đó là sự đảm bảo rằng các thế hệ tương lai vẫn sẽ được thưởng thức món sandwich cá ngừ,
cá ngừ nướng hay gỏi cá tươi sống.
Và bảo vệ loài cá sẽ mang lại một đại dương khỏe mạnh
cho toàn bộ hệ sinh vật biển Thái Bình Dương.
Cần một sự cam kết và hợp tác trên phạm vi quốc tế,
nhưng câu chuyện về cá voi sẽ nhắc nhở lại tính khả thi của vấn đề.
Cho cá voi, các loài cá, và cho chính chúng ta,
cách thức khai thác tại đây sẽ là chìa khóa để bảo vệ thiên đường mong manh này.
NHẬT KÝ NAM THÁI BÌNH DƯƠNG
Để ghi lại những hình ảnh chuỗi đánh bắt của dàn lưới,
đội Nam Thái Bình Dương quyết định rằng, họ cần gắn camera
vào bên trong các tấm lưới khai thác.
Rất ít thợ lặn từng làm việc này trước đây.
Và đó thực sự là một thử thách.
Để đi đến đúng vị trí vào đúng thời điểm,
đoàn làm phim đã phải leo lên một tàu đánh bắt trang bị lưới dàn.
Con tàu dài 60 mét từ Papua New Guinea này có thể chứa đến 800 tấn cá.
Với đội thủy thủ mạnh mẽ ở độ tuổi 30, nơi đây là mái nhà.
Họ lênh đênh trên biển 330 ngày 1 năm,
và có thể suốt 2 năm không được gặp gia đình.
Họ sống cuộc sống truy lùng cá không ngừng nghỉ.
Con tàu neo lại cảng trong 3 ngày,
đây là cơ hội cho đoàn phim
được lên tàu.
Lên tàu đê!
Một đại dương rộng lớn,
mà ngay cả ngư dân cũng không biết cá có ở đâu,
nên họ vạch lộ trình cho mẻ lưới lớn cuối cùng.
Đoàn làm phim đã thu xếp một tàu lặn để gặp họ tại đó.
Thiếu sự hỗ trợ của tàu lặn chuyên dụng,
thật nguy hiểm khi quay phim dưới nước.
Nhổ neo được vài giờ, báo cáo ghi nhận những mẻ cá ngừ lớn phía bắc,
và thuyền trưởng xác lập hải trình mới.
Đây là tin không tốt với cả đoàn.
Đội tàu lặn đã neo lại tại đây...
và chúng ta lại sắp sửa tới đây.
Với tàu lặn, sẽ mất 45 giờ đồng hồ.
Vị trí mới hoàn toàn nằm ngoài tầm di chuyển của tàu lặn.
Mấu chốt thành công của những thước phim là công tác lặn,
nên đây chính là bước ngoặt của sự kiện.
Con tàu mải miết chạy suốt đêm, đưa đoàn làm phim
ngày càng xa dần điểm hẹn theo kế hoạch.
Vị trí hiện nay là 3°...
Cuối cùng, đoàn phim bắt liên lạc với một tàu đánh cá ngang qua,
nó đang đi ngược lại, theo chiều trở về vị trí của tàu lặn.
Đây là một con tàu khác ở đây,
với hải trình thuận lợi hơn, nên chúng tôi sắp sửa di chuyển qua.
Một sự giải thoát đầy may mắn cho đoàn.
Con tàu mới chạy suốt ngày đêm
hướng đến những khu vực nhiều cá mới.
8h28 phút sáng, chúng tôi đã tìm thấy luồng cá.
Ngay ở đó, khoảng 150 mét,
biển đang sủi bọt và sôi sục,
rõ ràng là hàng đàn cá ngừ đang ở đó,
nên con tàu dạo một vòng xung quanh và định vị nơi thả dàn lưới.
Lên rồi, mẻ lưới lên rồi.
Dù đã thảnh thơi để bắt đầu quay phim,
nhưng vẫn còn đó những thách thức.
Họ cần thâm nhập bên trong các tấm lưới,
và ngay lúc này, đó không phải là viễn cảnh hấp dẫn.
Nhưng trước tiên, hộ cần đội tàu lặn tìm thấy họ giữa khu vực mênh mông này.
Tôi có thể thấy tàu lặn chúng ta nơi chân trời, nó chỉ là một vệt sáng rất nhỏ phía xa.
Chúng tôi lại đi, một cuộc chuyển tàu nữa.
Đây rồi, ngôi nhà mới.
Hẹn gặp lại ngày mai.
5h sáng, ngư dân đã chuẩn bị giăng lưới.
Đã đến lúc xuống nước.
Trông có vẻ kì lạ là tại sao...
Chúng tôi lại buộc lưới vào bình khí nén?
Nhưng điều này có mục đích rất hữu dụng. Mặt có răng cưa của thiết bị
hoàn toàn được phủ bởi tấm lưới
để tránh việc gặp trở ngại và bị tóm như lũ cá.
Tôi không thường mang theo dao lớn như vậy, nhưng trong tình huống này,
với đầy lưới xung quanh và nguy cơ mắc kẹt,
đó là ý tưởng không tồi.
Đây là thiết bị chống cá mập, với một tàu đánh bắt cá ngừ,
hàng ngàn con cá loang lổ máu trong nước,
và một vùng biển đầy cá mập, thì thiết bị này thực sự có ích.
Hộ thâm nhập dàn lưới.
Cho dù đã chuẩn bị mọi thứ có thể,
đây là cú nhảy vào nơi hiểm họa khôn lường.
Quy mô của dàn lưới thật đáng kinh ngạc.
Họ thở phào khi không phát hiện thấy bóng dáng cá mập.
Nhưng cũng chả có con cá nào.
Những ngày trôi qua trong chán nản
và những ngư dân không tìm thấy thêm luồng cá.
Chúng tôi phải lặn xuống khu vực lưới ở đây.
Chỉ còn hai ngày nữa và chưa thấy tăm hơi cá đâu,
nên cũng có chút lo lắng.
Vâng, sẽ là thảm họa nếu rong ruổi ở đây mà không có nổi một thước phim.
Rốt cuộc, họ đã định vị được luồng cá.
Câu hỏi là, có cá trong lưới hay không?
Đây là cơ hội tiếp cận đàn cá cuối cùng của đoàn.
Họ như trút hết gánh nặng, khi những nỗ lực cuối cùng đã được đền đáp.
Họ chia nhau ghi lại hình ảnh 150 tấn cá,
một trong những mẻ lưới lớn nhất của năm.
Một trải nghiệm đầy mãnh liệt.
Một lần nữa, cá mập không xuất hiện.
Nhưng vì tấm lưới xiết chặt dần, không gian bên trong thu hẹp lại.
Đàn cá trở nên hoảng loạn.
Cuối cùng, đoàn phim phải thoát ra ngoài.
Họ tiếp tục quay từ bên ngoài tấm lưới.
Buổi quay phim có thể thành công,
nhưng phải chứng kiến quá nhiều cái chết đã gieo lại ấn tượng mạnh mẽ trong đoàn.
Không thể thốt nên lời...
Thật sự... không thể tin nổi.
Đúng vậy. Không thể diễn tả hết bằng ngôn từ.
Khị bạn vừa vào, nó hoàn toàn trống trải, chỉ có sự tĩnh lặng, rồi...
Thình lình, chỉ trong thoáng chốc, cả tấm lưới chất đầy cá,
chỉ còn đàn cá điên cuồng, hoảng loạn, di chuyển gấp gáp.
Kể từ đó, tất cả thật dữ dội.
Bạn không còn định vị được trên dưới, hay xung quanh.
Hệ quy chiếu của bạn biến mất.
Và cuối cùng, tấm lưới lại trở nên tĩnh lặng, phải không?
Khởi đầu cuộc lặn, bạn cảm thấy tấm lưới
là thứ gì đó cần tránh xa, nhưng vào thời điểm kết thúc
đó là thứ duy nhất giúp bạn xác định phương hướng.
Mọi thứ xung quanh vần vũ, mất khả năng định vị.
Ở đó còn có bất ngờ khác..
Và máu loang ra từ đấy, như túa ra từ các tấm lưới
những vệt loang lớn, và bạn đã có thể nghĩ rằng
hàng trăm con cá mập sẽ bị hút đến,
nhưng tôi không thấy bóng dáng chúng, bất cứ một con nào.
Đó là tín hiệu đáng lo ngại, một điều chẳng lành trên vùng biển này.
Thế còn lũ cá thì sao?
Những gì chứng kiến hôm nay thực sự là trải nghiệm hiếm có.
Và tôi nghĩ điều đó khiến bạn tự hỏi về những tác động của chúng ta đối với đại dương
khi lần đầu tiên ta thấy được điều đó.
Đoàn làm phim đã may mắn.
Với quá nhiều tàu khai thác lượn lờ khắp Nam Thái Bình Dương,
cơ hội ghi lại những cảnh tượng như vậy, sẽ không tồn tại lâu nữa.